Βαγγέλης Πανταζής (1947-2017): Περισσότερο φως στους Σκοτεινούς Χρόνους, The Books’ Journal 80, 2017, σσ. 26-27

Advertisements

Βαγγέλης Πανταζής (1947-2017)

Την 1 Ιουνίου 2017 ο αγαπημένος μας φίλος και συνάδελφος Βαγγέλης Πανταζής έφυγε πρόωρα από κοντά μας. Το κενό που αφήνει δεν είναι απλώς δυσαναπλήρωτο, αλλά ουσιαστικά μη αναπλη­ρώσιμο για όλους όσοι είχαμε την τύχη να τον γνωρίσουμε, να συνδεθούμε μαζί του με δεσμούς βαθιάς φιλίας και να συμπορευτούμε στις σφαίρες των πνευματικών και επιστημονικών αναζητήσε­ων. Ο Βαγγέλης Πανταζής, νομικός, Δρ. Ιστορίας, διακεκριμένος μελετητής του Ομήρου, των Σκο­τεινών Αιώνων και γενικότερα των προϊστορικών και πρώιμων ιστορικών χρόνων υπήρξε ένας άν­θρωπος με πολυσχιδές και πολυεπίπεδο ερευνητικό και συγγραφικό έργο. Το φάσμα των επιστημο­νικών του ενδιαφερόντων, των ερευνητικών του συνθέσεων και των συγγραφικών του συμβολών υπήρξε τόσο μεγάλο που είναι πολύ δύσκολο να σταχυολογήσει κανείς τις πιο σημαντικές πτυχές του. Θα μπορούσε κανείς, εντούτοις, να εξάρει δύο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία.

Το πρώτο είναι η πνευματική ελευθερία. Ο Βαγγέλης Πανταζής υπήρξε το πρότυπο εκείνο του ανεξάρτητου, αδέσμευτου και τολμηρού διανοητή που γνώριζε καλά ότι η πεμπτουσία της διανοη­τικής εργασίας είναι η πνευματική ελευθερία. Η ελευθερία να υποβάλλει κανείς σε κριτική τους πάντες και τα πάντα, χωρίς δεσμεύσεις, εξαρτήσεις και εκπτώσεις. Η ελευθερία του να αμφισβητεί κανείς με πλήρη παρρησία ό,τι θεωρεί πως χρήζει αμφισβήτησης, ακόμη κι αν πρόκειται για τις ίδιες τις δικές του παλαιότερες απόψεις. Μια πνευματική ελευθερία που είναι η προϋπόθεση κάθε έννοιας προόδου για τις κοινωνίες και τους πολιτισμούς.

Το δεύτερο μεγάλο χαρακτηριστικό του Βαγγέλη Πανταζή υπήρξε η επιστημονική και διεπιστη­μονική του ευρύτητα. Σε μια εποχή ενίοτε στείρας υπερεξειδίκευσης, ο Βαγγέλης Πανταζής διακρί­θηκε για την έφεσή του στην διεπιστημονική έρευνα και σύνθεση. Συνειδητοποιώντας πως οι με­γάλες τομές στην επιστήμη προκύπτουν κατεξοχήν μέσα από την εποπτεία μιας ευρύτερης εικόνας, αποτέλεσε έναν από τους ελάχιστους Έλληνες ερευνητές, με τον οποίον μπορούσε κανείς να απο­λαύσει ποιοτικές συζητήσεις επί ενός ευρύτατου φάσματος θεμάτων των αρχαιογνωστικών επιστη­μών, της φιλοσοφίας, της πολιτικής και γενικότερα του πολιτισμού. Με τον τρόπο αυτό ο Βαγγέλης Πανταζής κατάφερε να ενσαρκώσει πιθανότατα το ακόμη αναζητούμενο, διακριτό εκείνο είδος Έλ­ληνα (και ίσως ευρύτερα Μεσογειακού) διανοουμένου-ερευνητή. Του ερευνητή, δηλαδή, εκείνου που κινούμενος σε ένα περιβάλλον κοινωνικά, ταξικά και ακαδημαϊκά λιγότερο περιχαρακωμένο ως προς τις βορειότερες κοινωνίες της Ευρώπης, μπορεί να εκφράζει ερευνητικά την μεγαλύτερη ποικιλομορφία των κοινωνικών του ερεθισμάτων και ενδιαφερόντων.

Όταν δημιουργούσαμε το παρόν ιστολόγιο, είχε πει ότι, παρά την ιδιαίτερη ενασχόλησή του με την ομηρική έρευνα, θα προτιμούσε ο τίτλος του ιστοτόπου να αναφέρεται στους Σκοτεινούς Χρόνους, την περίοδο που παραδοσιακά θεωρείται πως ξεκινά με την κατάρρευση των μυκηναϊκών ανα­κτόρων (περ. 1200 π.Χ.). Κατά έναν περίεργο τρόπο, ο θάνατος του Βαγγέλη Πανταζή έχει κάτι κοινό με τον τρόπο που η πρόσφατη έρευνα αντιλαμβάνεται το τέλος των ανακτόρων. Επήλθε, δη­λαδή, σε μια στιγμή ώριμης και δημιουργικής συγγραφικής δραστηριότητας, σε μια περίοδο με­γάλης ερευνητικής παραγωγικότητας και αισιοδοξίας, σε μια εποχή γεμάτη φιλόδοξα σχέδια για το μέλλον. Όπως ακριβώς συνέβη και στα πρόθυρα της μεγάλης κατάρρευσης των μυκηναϊκών ανα­κτόρων, όταν σε μέρη όπως η Τίρυνθα αναπτύσσονταν φιλόδοξα και καινοτόμα οικοδομικά προ­γράμματα με το βλέμμα στραμμένο στην προοπτική του μέλλοντος και όχι στην επικείμενη, αδόκη­τη συμφορά του παρόντος. Ως απαράμιλλος ταξιδιώτης στον κόσμο του Ομήρου και των Σκοτεινών Χρόνων, ο Βαγγέλης Πανταζής ήξερε καλά ότι «οἵη περ φύλλων γενεὴ, τοίη δὲ καὶ ἀνδρῶν». Ήξερε ότι κάποια στιγμή θα όδευε και ο ίδιος προς τον δικό του Σκοτεινό Αιώνα, στο τέλος του οποίου, εντούτοις, βρίσκεται πάντοτε η νέα καρποφορία, η ανάκαμψη και η αναγέννηση. Εκεί όπου πιθανώς βρίσκονται και οι απαντήσεις σε όλα του τα σύνθετα ερευνητικά ερωτήματα και όπου, μεταξύ άλ­λων, θα μάθει, όπως συχνά έλεγε, «πόσα σύμπαντα υπάρχουν μέσα σε κάθε μόριο».

Στο ιστολόγιο αυτό θα βρει κανείς μια συλλογή ορισμένων από τις σημαντικότερες δημοσιεύσεις του, τα βιβλία του (στην δεξιά στήλη) και πολλά άρθρα του. Αποτελούν μια σημαντική παρακατα­θήκη, ένα αληθινό ταμίευμα γνώσεων, οξυδερκών κρίσεων, καινοτόμων απόψεων και συνθέσεων. Αποτελούν ένα μικρό δείγμα της ερευνητικής προσωπικότητας ενός ανθρώπου πνευματικά ελεύθε­ρου, τολμηρού και δημιουργικού. Ενός αυθεντικού ανθρώπου του βιβλίου, της συγγραφής και της έρευνας. Θα θέλαμε να ενθαρρύνουμε κάθε άνθρωπο με αρχαιογνωστικά και εν γένει πνευματικά ενδιαφέροντα να εγκύψει στο έργο του Βαγγέλη Πανταζή και να συμπορευτεί μαζί του στους ερευ­νητικούς δρόμους που αυτός άνοιξε και καλλιέργησε. Το απολύτως βέβαιο για όλους εμάς που τί­μησε με την αγάπη, την φιλία και τις γνώσεις του είναι ότι ο υπέρτατος κριτής όλων, ο πανδαμάτωρ χρόνος, θα χαρίσει στο έργο του μια μακροβιότητα πολλαπλάσια από εκείνη που επεφύλαξε στον ίδιο. Ενδεχομένως, όμως, αυτήν ακριβώς την μορφή δικαιοσύνης –κάτι σαν την δική του ομηρική υστεροφημία– θα επιθυμούσε και ο ίδιος.

Γ. Δεληγιαννάκης – Θ. Γιαννόπουλος

Βαγγέλης Πανταζής (1947-2017) – Επικήδειος Γ. Δεληγιαννάκη (3/6/2017)

Είναι τιμή μου που ο Γιώργος είναι φίλος μου. Είναι τιμή μου που ο Θόδωρος είναι φίλος μου: μια συνήθης ατάκα του Βαγγέλη όταν έπαιρνε την πρωτοβουλία να κάνει τις συστάσεις μεταξύ φίλων και γνωστών του. Ο πιο ταπεινός και ο πιο δοτικός, εκείνος που ήταν σχεδόν πάντα, ο πιο χαρισματικός, ο πιο ευφυής, ο πιο πλακατζής, ο πιο δραστήριος της παρέας. Υπέρ το δέον ευγνώμων απέναντι σε όποιον τον βοήθησε και κάποιες φορές υπερβολικά επιεικής σε όσους τον υποτίμησαν ή τον πλήγωσαν. Το πάθος του για τη ζωή, για τη δράση, την πνευματική αναζήτηση, το ενδιαφέρον του για τον δημόσιο βίο ανεξάντλητο.

Πάνω από όλα όμως γενναιόδωρος και εκδηλωτικός χωρίς ποτέ να λαμβάνει υπόψη του ποιόν έχει απέναντι του, μικρό ή μεγάλο.

Ο καλύτερος φίλος που μπορεί να σου λάχει. Αυτή είναι η παρακαταθήκη που μας αφήνεις.

Τιμή μας που υπήρξαμε φίλοι σου, Βαγγέλη! 

Από την αἰγὶδα στο Αἰγαῖον (αἰγίδες, αἶγες και φίδια), The books’ journal 67, Ιούνιος 2016, 92-95

Από την αιγίδα στο Αιγαίον

Πόσο σκοτεινός ήταν ο «Αρχαιοελληνικός Μεσαίωνας»; The Books’ Journal 31, 2013: 72-76

Πόσο σκοτεινός ήταν ο Αρχαιοελληνικός Μεσαίωνας

Μεσαίωνας 1

 

Η κύλιξ του Αρκεσίλα, Αρχαιολογία και Τέχνες 117,2010, 46-52

Η κύλιξ του Αρκεσίλα, (The Cup of Arkesilas), ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ 117 (2010) 46-52Arkesilas

Αρκούδες, άλογα, αστερισμοί και λέξεις, The Books’ Journal 58, 2015, 93-95

ΟΜΗΡΙΚΑ 25 ΆρκτοςΑρκούδες, κ.ά.

Τα «σκιόεντα μέγαρα», The Books’ Journal 36, 2013, 96-97

Σκιόεντα Μέγαρα1Σκιόεντα Μέγαρα2

Νέο βιβλίο: Ετρούσκοι, Σίντιες, Πελασγοί και Έλληνες, Εκδόσεις Καρδαμίτσα, Αθήνα 2015

Ετρούσκων εξώφυλλο

Από τους qa-si-re-we στους «βασιλείς», The Books’ Journal 35, Σεπτέμβριος 2013,σελ. 94-95

qa-si-re-we1-page-001