Βαγγέλης Πανταζής (1947-2017)

Την 1 Ιουνίου 2017 ο αγαπημένος μας φίλος και συνάδελφος Βαγγέλης Πανταζής έφυγε πρόωρα από κοντά μας. Το κενό που αφήνει δεν είναι απλώς δυσαναπλήρωτο, αλλά ουσιαστικά μη αναπλη­ρώσιμο για όλους όσοι είχαμε την τύχη να τον γνωρίσουμε, να συνδεθούμε μαζί του με δεσμούς βαθιάς φιλίας και να συμπορευτούμε στις σφαίρες των πνευματικών και επιστημονικών αναζητήσε­ων. Ο Βαγγέλης Πανταζής, νομικός, Δρ. Ιστορίας, διακεκριμένος μελετητής του Ομήρου, των Σκο­τεινών Αιώνων και γενικότερα των προϊστορικών και πρώιμων ιστορικών χρόνων υπήρξε ένας άν­θρωπος με πολυσχιδές και πολυεπίπεδο ερευνητικό και συγγραφικό έργο. Το φάσμα των επιστημο­νικών του ενδιαφερόντων, των ερευνητικών του συνθέσεων και των συγγραφικών του συμβολών υπήρξε τόσο μεγάλο που είναι πολύ δύσκολο να σταχυολογήσει κανείς τις πιο σημαντικές πτυχές του. Θα μπορούσε κανείς, εντούτοις, να εξάρει δύο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία.

Το πρώτο είναι η πνευματική ελευθερία. Ο Βαγγέλης Πανταζής υπήρξε το πρότυπο εκείνο του ανεξάρτητου, αδέσμευτου και τολμηρού διανοητή που γνώριζε καλά ότι η πεμπτουσία της διανοη­τικής εργασίας είναι η πνευματική ελευθερία. Η ελευθερία να υποβάλλει κανείς σε κριτική τους πάντες και τα πάντα, χωρίς δεσμεύσεις, εξαρτήσεις και εκπτώσεις. Η ελευθερία του να αμφισβητεί κανείς με πλήρη παρρησία ό,τι θεωρεί πως χρήζει αμφισβήτησης, ακόμη κι αν πρόκειται για τις ίδιες τις δικές του παλαιότερες απόψεις. Μια πνευματική ελευθερία που είναι η προϋπόθεση κάθε έννοιας προόδου για τις κοινωνίες και τους πολιτισμούς.

Το δεύτερο μεγάλο χαρακτηριστικό του Βαγγέλη Πανταζή υπήρξε η επιστημονική και διεπιστη­μονική του ευρύτητα. Σε μια εποχή ενίοτε στείρας υπερεξειδίκευσης, ο Βαγγέλης Πανταζής διακρί­θηκε για την έφεσή του στην διεπιστημονική έρευνα και σύνθεση. Συνειδητοποιώντας πως οι με­γάλες τομές στην επιστήμη προκύπτουν κατεξοχήν μέσα από την εποπτεία μιας ευρύτερης εικόνας, αποτέλεσε έναν από τους ελάχιστους Έλληνες ερευνητές, με τον οποίον μπορούσε κανείς να απο­λαύσει ποιοτικές συζητήσεις επί ενός ευρύτατου φάσματος θεμάτων των αρχαιογνωστικών επιστη­μών, της φιλοσοφίας, της πολιτικής και γενικότερα του πολιτισμού. Με τον τρόπο αυτό ο Βαγγέλης Πανταζής κατάφερε να ενσαρκώσει πιθανότατα το ακόμη αναζητούμενο, διακριτό εκείνο είδος Έλ­ληνα (και ίσως ευρύτερα Μεσογειακού) διανοουμένου-ερευνητή. Του ερευνητή, δηλαδή, εκείνου που κινούμενος σε ένα περιβάλλον κοινωνικά, ταξικά και ακαδημαϊκά λιγότερο περιχαρακωμένο ως προς τις βορειότερες κοινωνίες της Ευρώπης, μπορεί να εκφράζει ερευνητικά την μεγαλύτερη ποικιλομορφία των κοινωνικών του ερεθισμάτων και ενδιαφερόντων.

Όταν δημιουργούσαμε το παρόν ιστολόγιο, είχε πει ότι, παρά την ιδιαίτερη ενασχόλησή του με την ομηρική έρευνα, θα προτιμούσε ο τίτλος του ιστοτόπου να αναφέρεται στους Σκοτεινούς Χρόνους, την περίοδο που παραδοσιακά θεωρείται πως ξεκινά με την κατάρρευση των μυκηναϊκών ανα­κτόρων (περ. 1200 π.Χ.). Κατά έναν περίεργο τρόπο, ο θάνατος του Βαγγέλη Πανταζή έχει κάτι κοινό με τον τρόπο που η πρόσφατη έρευνα αντιλαμβάνεται το τέλος των ανακτόρων. Επήλθε, δη­λαδή, σε μια στιγμή ώριμης και δημιουργικής συγγραφικής δραστηριότητας, σε μια περίοδο με­γάλης ερευνητικής παραγωγικότητας και αισιοδοξίας, σε μια εποχή γεμάτη φιλόδοξα σχέδια για το μέλλον. Όπως ακριβώς συνέβη και στα πρόθυρα της μεγάλης κατάρρευσης των μυκηναϊκών ανα­κτόρων, όταν σε μέρη όπως η Τίρυνθα αναπτύσσονταν φιλόδοξα και καινοτόμα οικοδομικά προ­γράμματα με το βλέμμα στραμμένο στην προοπτική του μέλλοντος και όχι στην επικείμενη, αδόκη­τη συμφορά του παρόντος. Ως απαράμιλλος ταξιδιώτης στον κόσμο του Ομήρου και των Σκοτεινών Χρόνων, ο Βαγγέλης Πανταζής ήξερε καλά ότι «οἵη περ φύλλων γενεὴ, τοίη δὲ καὶ ἀνδρῶν». Ήξερε ότι κάποια στιγμή θα όδευε και ο ίδιος προς τον δικό του Σκοτεινό Αιώνα, στο τέλος του οποίου, εντούτοις, βρίσκεται πάντοτε η νέα καρποφορία, η ανάκαμψη και η αναγέννηση. Εκεί όπου πιθανώς βρίσκονται και οι απαντήσεις σε όλα του τα σύνθετα ερευνητικά ερωτήματα και όπου, μεταξύ άλ­λων, θα μάθει, όπως συχνά έλεγε, «πόσα σύμπαντα υπάρχουν μέσα σε κάθε μόριο».

Στο ιστολόγιο αυτό θα βρει κανείς μια συλλογή ορισμένων από τις σημαντικότερες δημοσιεύσεις του, τα βιβλία του (στην δεξιά στήλη) και πολλά άρθρα του. Αποτελούν μια σημαντική παρακατα­θήκη, ένα αληθινό ταμίευμα γνώσεων, οξυδερκών κρίσεων, καινοτόμων απόψεων και συνθέσεων. Αποτελούν ένα μικρό δείγμα της ερευνητικής προσωπικότητας ενός ανθρώπου πνευματικά ελεύθε­ρου, τολμηρού και δημιουργικού. Ενός αυθεντικού ανθρώπου του βιβλίου, της συγγραφής και της έρευνας. Θα θέλαμε να ενθαρρύνουμε κάθε άνθρωπο με αρχαιογνωστικά και εν γένει πνευματικά ενδιαφέροντα να εγκύψει στο έργο του Βαγγέλη Πανταζή και να συμπορευτεί μαζί του στους ερευ­νητικούς δρόμους που αυτός άνοιξε και καλλιέργησε. Το απολύτως βέβαιο για όλους εμάς που τί­μησε με την αγάπη, την φιλία και τις γνώσεις του είναι ότι ο υπέρτατος κριτής όλων, ο πανδαμάτωρ χρόνος, θα χαρίσει στο έργο του μια μακροβιότητα πολλαπλάσια από εκείνη που επεφύλαξε στον ίδιο. Ενδεχομένως, όμως, αυτήν ακριβώς την μορφή δικαιοσύνης –κάτι σαν την δική του ομηρική υστεροφημία– θα επιθυμούσε και ο ίδιος.

Γ. Δεληγιαννάκης – Θ. Γιαννόπουλος

Advertisements
Σχολιάστε

2 Σχόλια

  1. Ioannis-Andreas VLACHOS

     /  Ιουνίου 25, 2017

    ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΦΩΣ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΒΑΓΓΕΛΗ ΠΑΝΤΑΖΗ !
    Αναμφίβολα επαινετή η παραίνεσή σας «να εγκύψουμε στο έργο του Βαγγέλη Πανταζή και να συμπορευτούμε μαζί του στους ερευνητικούς δρόμους που άνοιξε και καλλιέργησε», καλό θα ήταν, ωστόσο, πέραν από τους γενικόλογους διθυράμβους:
    1ον Να διευκρινίζατε στοιχειωδώς, προκειμένου να μας διαφωτίσετε, με την αναφορά ενός-δύο παραδειγμάτων, για την συγκεκριμένη φύση των «ερευνητικών» αυτών «δρόμων που άνοιξε και καλλιέργησε».
    2ον Δεν αντιλαμβάνομαι γιατί διευκρινίζετε ότι τα δημοσιεύματα και τα βιβλία που παρατίθενται στην ιστοσελίδα προορίζονται για «ανθρώπους με αρχαιογνωστικά και εν γένει πνευματικά ενδιαφέροντα», και όχι, επίσης και κυριότερα, θα έλεγα, για μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, καθηγητές και φοιτητές Κλασικών Σπουδών, Ιστορίας ή και Γλωσσολογίας. Μήπως κρίνονται «άκρως ακατάλληλα» γι’ αυτούς;
    3ο Ως διακεκριμένα μέλη, εσείς, της ακαδημαϊκής κοινότητας και υπεύθυνοι διαχειριστές μάλιστα της παρούσας ιστοσελίδας του, καλό θα ήταν ακριβώς να τοποθετηθείτε υπεύθυνα και συγκεκριμένα επί ορισμένων από τα σπουδαιότερα ζητήματα που τον απασχόλησαν και που η διερεύνησή τους αποτελεί την ύλη των χιλιάδων σελίδων του συγγραφικού του έργου, και όχι να μεταθέτετε την επιστημονική σας – αλλά και ηθική – αυτή υποχρέωση στον …«υπέρτατο κριτή όλων, πανδαμάτορα χρόνο», προσθέτοντας μάλιστα – έλεος! – ότι «ενδεχομένως, αυτό ακριβώς θα επιθυμούσε ο ίδιος»! Ο Βαγγέλης Πανταζής μου είχε εκμυστηρευθεί μια-δυο φορές ότι ποσώς τον απασχολούσε η υστεροφημία (πολύ περισσότερο δε «η ομηρική»), και ότι, αντίθετα, πολύ τον στενοχωρούσε που κανένας πανεπιστημιακός δεν είχε δημοσιεύσει ούτε μία, έστω αρνητική («οι καλύτερες», έλεγε ειρωνικά!), κριτική για κάποιο από τα βιβλία του.
    Εύχομαι συνεπώς, όπως και – είμαι βέβαιος – πολλοί άλλοι θαυμαστές του έργου του, να δω στο προσεχές μέλλον να αναρτώνται στην παρούσα ιστοσελίδα, αλλά και σε έγκυρα περιοδικά, δικά σας – και άλλων βέβαια αρμοδίων επιστημόνων – κριτικά άρθρα για συγκεκριμένες προσεγγίσεις του Βαγγέλη Πανταζή σε ομηρικά ή άλλα, παρεμφερή ζητήματα.
    Μόνο με τον εμπλουτισμό της με τέτοιες αναρτήσεις θα δικαιολογείτο η διαιώνιση της παρούσας ιστοσελίδας καθώς και – για δες μια άλλη, περισσότερο διαφωτιστική από την δική σας, σύμπτωση! – ο τίτλος της: «Περισσότερο Φως στους Σκοτεινούς Αιώνες!»
    Ιωάννης-Ανδρέας Γ. Βλάχος

    Απάντηση
  1. Το παραδοσιακό παράδειγμα (paradigm) του ινδοευρωπαϊκού προβλήματος και η «έλευση των Ελλήνων» (Αιγαιακή Διάλεξη, 17/04/2015) | Errores Graecorum

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: